Nadal potrzeba wiedzy i motywacji.

---

„Kampania informacyjna na temat dwujęzyczności i egzaminów z języka polskiego jest niezwykle potrzebna, ponieważ wciąż wielu rodziców nie posiada wystarczającej wiedzy na temat korzyści płynących z dwujęzyczności oraz możliwości, jakie dają egzaminy z języka polskiego. Część rodzin żyje w przekonaniu, że język polski używany w domu i tak zaniknie wraz z wiekiem dziecka, zwłaszcza gdy edukacja szkolna odbywa się w innym języku. Sama znam kilka takich rodzin, gdzie dziecko rozpoczęło edukację w polskiej szkole, przez brak motywacji i wsparcia w domu zrezygnowało z tej nauki, a po latach już mało co pamięta. Brak rzetelnych informacji prowadzi do rezygnacji z systematycznej nauki i niewykorzystania potencjału, jaki niesie ze sobą świadomie rozwijana dwujęzyczność. Istotnym problemem jest również niewiedza dotycząca ścieżek egzaminacyjnych, terminów, wymagań oraz realnych korzyści wynikających z przystępowania do egzaminów GCSE i A-level z języka polskiego. Wielu rodziców nie zdaje sobie sprawy z tego, że egzaminy te mogą znacząco wpłynąć na przyszłość edukacyjną dziecka i stać się realnym atutem w dalszej edukacji oraz życiu zawodowym” – mówi Anna Pawlik-Zawada, absolwentka Uniwersytetu Śląskiego, magister filologii polskiej, nauczyciel w Polskiej Szkole Sobotniej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Londynie, w rozmowie z Małgorzata Bugaj-Martynowską.

Ilu uczniów szkole przystąpi do egzaminu w 2026 roku?

W tym roku szkolnym w naszej szkole do egzaminu Polish GSCE przystąpi osiemnastu uczniów, w tym mój syn, a do Polish A-level dziecięciu.

Polska matura staje się niszowa, a Pani od ponad trzynastu lat pracuje na rzecz edukacji polonijnej w Wielkiej Brytanii, ucząc dzieci języka polskiego i przybliżając im wartości polskie…

Najpierw 10 lat pracowałam w szkole podstawowej, w Polsce. Po przyjeździe do Wielkiej Brytanii w 2013 roku odnalazłam swoje miejsce w Polskiej Szkole na Seven Sisters, gdzie spędziłam kilka lat ucząc języka polskiego i prowadząc zajęcia teatralne. Niestety po pandemii (Covid 19 – przyp. red.) szkoła została zamknięta, a ponieważ nauczanie to moja pasja i nigdzie nie czuję się tak dobrze jak w klasie, rozpoczęłam poszukiwania nowej placówki i tak trafiłam do PSS im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego na Finchley. Tu zaczęło się moje wyzwanie z przygotowywaniem uczniów do egzaminów GCSE oraz A level. Prywatnie jestem mamą Magdy i Szymona i nie wyobrażam sobie, żeby moje dzieci nie znały ojczystego języka, polskiej kultury i tradycji. Dbam o to od ich najmłodszych lat.

Podobno wówczas najlepiej rozpocząć przygodę z językiem polskim na emigracji…

Myślę, że najlepiej zacząć naukę języka polskiego jako drugiego jak najwcześniej, jeszcze zanim dziecko skończy 3 lata. Mózg dziecka jest wtedy najbardziej chłonny, co sprawia, że przyswajanie melodii języka i jego struktury odbywa się naturalnie, prawie bez wysiłku. Wydaje mi się, że najlepiej zacząć od zabaw językowych, czytania polskich bajek czy codziennych krótkich rozmów. Ważne są też stałe rytuały, aby dziecko wiedziało, że na przykład przy wspólnej kolacji mówimy po polsku, a przed zaśnięciem czytamy polską książeczkę.

Codziennie?

Naukę można zacząć w dowolnym momencie, ale ważne są regularność, systematyczność i kontakt z żywym językiem, co pozwoli osiągnąć wysoki poziom kompetencji niezależnie od wieku, w którym się zaczęło.

Rodzic jest pierwszym nauczycielem…

Moim zdaniem rodzic odgrywa w tej edukacji absolutnie kluczową rolę. Język rozkwita wtedy, gdy jest używany w naturalnych, codziennych sytuacjach: w rozmowie przy kolacji, podczas wspólnej zabawy, czytania bajek czy codziennych obowiązków. Dziecko uczy się najskuteczniej, kiedy język jest elementem jego świata i relacji. Trzeba również zadbać o kontakt z kulturą — książkami, piosenkami, filmami czy tradycjami — aby dziecko miało poczucie, że polszczyzna jest żywa. Jak we wszystkim ważna jest konsekwencja.

Kolejnym etapem jest polska szkoła…

I warto posyłać do niej dziecko. Zorganizowana edukacja pozwala rozwinąć wszystkie kompetencje językowe- mówienie, rozumienie, czytanie i pisanie. W domu język ogranicza się do codziennej komunikacji, natomiast szkoła wprowadza poprawną pisownię, gramatykę i bogatsze słownictwo. Poza tym polska szkoła nie jest jedynie miejscem nauki, w niej dziecko buduje swoją tożsamość, pogłębia więź rodzinna i w sposób świadomy uczy się funkcjonować pomiędzy dwiema kulturami.

I rozpoczyna się progres rozwoju i uczestnictwa w dwujęzyczności

Dwujęzyczność to pełne funkcjonowanie w dwóch językach — nie tylko w mowie, czytaniu i pisaniu, ale także w myśleniu czy rozumieniu. Dwujęzyczność przynosi wiele korzyści, takich jak większa elastyczność myślenia, lepsza koncentracja, sprawniejsza pamięć oraz łatwiejsze przełączanie się między zadaniami. Dziecko dorastające w dwóch językach zyskuje również wyższą świadomość językową, co ułatwia naukę kolejnych języków oraz pogłębia rozumienie tych, które już zna. Dwujęzyczność wzbogaca także sferę emocjonalną i kulturową, pozwala pielęgnować więzi rodzinne, buduje poczucie tożsamości, a jednocześnie przygotowuje do funkcjonowania w środowisku wielokulturowym. Ponadto dwujęzyczność przynosi mnóstwo wymiernych korzyści. Jest atutem podczas rekrutacji do szkół, na studia oraz przy wyborze kierunku kształcenia. W dorosłym życiu zwiększa konkurencyjność na rynku pracy. Znajomość więcej niż jednego języka otwiera drogę do kariery w edukacji, dyplomacji, mediach czy turystyce. Umożliwia podjęcie pracy za granicą lub w firmach o globalnym zasięgu.

Nauczanie w polskiej szkole podzielone jest na etapy. Na końcu tej drogi, uczniowie mają możliwość zdania państwowego egzaminu z języka polskiego, który jest egzaminem maturalnym.

Obecnie uczę klasy Polish A-level na poziomie pierwszym, ponieważ w naszej szkole przygotowanie do tych egzaminów trwa dwa lata. Certyfikat A-level z języka polskiego to formalne potwierdzenie wszystkich kompetencji językowych. Świadczy o dojrzałej dwujęzyczności i wyskoiej kulturze językowej. Istotnie wzmacnia poczucie własnej wartości i motywuje do dalszego rozwoju. Jest to niesamowita inwestycja w przyszłość, która otwiera przed młodym człowiekiem drogi na przyszłość.

Mimo tego niewiele osób decyduje się na wybranie tej drogi, a wokół samej dwujęzyczności narosło dużo mitów i treści bez pokrycia naukowego.

To prawda. Oprócz mitów funkcjonuje, w tym przekonanie, że nauka dwóch języków może opóźniać rozwój mowy lub utrudniać edukację w języku dominującym. Jednak badania jednoznacznie wskazują, że dwujęzyczność nie zaburza rozwoju, lecz go wzbogaca. Dzieci potrafią rozdzielać języki. Również u dzieci z trudnościami, takimi jak dysleksja czy opóźniony rozwój mowy, obecność dwóch języków nie stanowi przeszkody, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego wsparcia i regularnego kontaktu z każdym z nich. Kluczowe znaczenie mają cierpliwość, konsekwencja i pozytywne nastawienie.

Które przydadzą się w życiu?

Znajomość języka polskiego przynosi dziecku liczne korzyści zarówno w okresie dzieciństwa, jak i w dorosłym życiu. Po pierwsze wspiera rozwój intelektualny i ułatwia naukę szkolną. Po drugie pogłębia relacje rodzinne, szczególnie ze starszym pokoleniem – dziadkami. Po trzecie sprzyja budowaniu otwartej, wielokulturowej tożsamości. W przyszłości staje się wyraźnym atutem na rynku pracy oraz umożliwia swobodny kontakt z krajem pochodzenia, dostęp do dodatkowych ścieżek edukacyjnych i funkcjonowanie w różnorodnych środowiskach kulturowych. Tożsamość to coś więcej niż znajomość języka, to poczucie własnych korzeni, to pewność siebie, to pomost między światem rodzinnym a rzeczywistością, w której młody człowiek dorasta. Jest niezmiernie ważna, gdyż dzieci, które odczuwają emocjonalną więź z kulturą swoich rodziców, rozwijają język polski z większą motywacją i satysfakcją.

Zatem celami ku osiągnięciu sukcesu są dwujęzyczność i zdana polska matura.

Bez wątpienia tak. I już chyba mniej ważne jest to, że egzaminy zwyczajnie porządkują to, czego młody człowiek się nauczył. Najważniejsze, że przynoszą realne korzyści edukacyjne i zawodowe. Wynik z języka polskiego na egzaminie Polish A-level przekłada się na konretne punkty w systemie rekrutacyjnym, co może znacząco ułatwić dostanie się na wymarzony kierunek studiów w Wielkiej Brytanii. Daje również szanse studiowania w Polsce na darmowych, państwowych uczelniach. A chyba najbardziej banalna kwestia to taka, że dla dzieci polskojęzycznych zdanie języka polskiego na poziomie A level jest o wiele prostszym sposbem na zdobycie wysokiej oceny jak A czy A* w porównaniu do nauki innego języka obcego od podstaw.