Kazimierz Prószyński – pionier filmowej kamery i światowego kina
Nie tylko naukowcy tworzyli rozwiązania, które wpłynęły na rozwój cywilizacji — równie ważne były innowacje w dziedzinie obrazu i rejestracji ruchu. Tym razem w cyklu „Polacy, którzy podbili świat” przedstawiamy Kazimierza Prószyńskiego (1875–1945) — wynalazcę i pioniera kinematografii, którego konstrukcje stanowią fundament współczesnej kamery filmowej.
Kazimierz Prószyński urodził się w 1875 roku w Warszawie, wtedy jeszcze pod zaborem rosyjskim. Od najmłodszych lat interesował się techniką i obrazowaniem. Już w 1894 roku, jako dziewiętnastolatek, skonstruował urządzenie zwane pleografem — jeden z pierwszych na świecie mechanizmów do rejestracji i projekcji ruchomych obrazów, powstały przed opatentowaniem kamery braci Lumière.
Pleograf pozwalał na zapis obrazu na perforowanej taśmie celuloidowej oraz projekcję — prowadząc do powstawania jednych z pierwszych filmów dokumentujących rzeczywistość, takich jak ujęcia z życia Warszawy z początku XX wieku.
Prószyński nie poprzestał na pleografie. W 1909 roku skonstruował Aeroscope — pierwszą na świecie przenośną kamerę filmową napędzaną sprężonym powietrzem, która wyeliminowała konieczność ręcznego kręcenia korbką, jak w ówczesnych kamerach. Ta innowacja umożliwiła filmowanie w trudnych warunkach, z ruchu i z wysokości, a kamery Aeroscope były szeroko stosowane, m.in. przez operatorów wojennych podczas I wojny światowej. Aeroscope był istotnym krokiem w kierunku dzisiejszych kamer ręcznych oraz technologii stabilizacji obrazu — rozwiązania, które dziś wykorzystuje się w filmowaniu, transmisjach na żywo i amatorskim wideofilmowaniu.
Prószyński miał także większe plany, rozwijając synchronizację dźwięku z obrazem i inne filmowe rozwiązania. Choć nie wszystkie jego projekty znalazły komercyjne zastosowanie, a jego firma w Polsce i na świecie nie osiągnęła wielkiego sukcesu, jego wkład w rozwój technologii obrazu jest niepodważalny — w wielu źródłach uznaje się go za jednego z pionierów kina i kamery filmowej.
Podczas II wojny światowej Prószyński został aresztowany przez Niemców i zmarł w obozie koncentracyjnym Mauthausen w 1945 roku, tuż przed jego wyzwoleniem.
Choć dzisiaj często mówi się o braciach Lumière jako prekursorach kina, Polak Kazimierz Prószyński był jednym z pierwszych, którzy na świecie opracowali i rozwijali technologię rejestracji i projekcji filmowej, tworząc konstrukcje funkcjonalne na długo przed czasem i otwierając drogę dla rozwoju kina dokumentalnego, reporterskiego i filmowego.
To historia człowieka, którego wynalazki nie tylko inspirowały innych, ale pomagały światu widzieć siebie w ruchu — od Warszawy, poprzez pola bitew, aż po ekrany współczesnych urządzeń.