HEJT KIEŁUJE NA GRUNCIE RODZINY, POTEM STAJE SIĘ BLUSZCZEM...

HEJT KIEŁUJE NA GRUNCIE RODZINY, POTEM STAJE SIĘ BLUSZCZEM...
20 Listopad 2026 Małgorzata Bugaj-Martynowska

Hejt, cyberprzemoc i niekontrolowany rozwój technologii to jedne z największych wyzwań współczesnego świata, szczególnie gdy ich ofiarami stają się dzieci i młodzież. O tym, gdzie zaczyna się odpowiedzialność za bezpieczeństwo najmłodszych, jaką rolę odgrywają dom, edukacja i cyfrowa higiena oraz czy w pędzie za nowoczesnością nie zatracamy tego, co najważniejsze – rozmawiano podczas międzynarodowej konferencji „Ich przyszłość. Nasza odpowiedzialność. Their future. Our responsibility” w Pałacu Prezydenckim.


„Wyobraźmy sobie sytuację, siedzi sobie tato, ogląda telewizję i komentuje: a ten Arab, a ten Murzyn, a ten taki…, a ta gruba itp. Przecież naturalną rzeczą jest, że jeśli dzieci wychowują się w takim domu, słuchają takich rzeczy, będą powielały schemat wyniesiony ze swojego środowiska. Hejt się bierze głównie z domu” – mówiła Omenaa Mensah, dziennikarka, filantropka, fundatorka Omenaa Foundation, podczas Międzynarodowej konferencji „Ich przyszłość. Nasza odpowiedzialność. Their future. Our responsibility”, która odbyła się 18 listopada 2026 w Pałacu Prezydenckim.

Organizatorem wydarzenia była Marta Nawrocka – Pierwsza Dama RP, która podkreślała troskę o ochronę najmłodszych w cyfrowym świecie, mówiła o dzieciach, jako największym narodowym skarbie, wspólnej przyszłości i odpowiedzialności. - Troska o bezpieczeństwo nie może kończyć się na progu domu, czy szkoły. Musi obejmować przestrzeń cyfrową. Musimy wiedzieć, nie tylko dokąd wychodzą nasze dzieci, z kim się spotykają, ale również, jak poruszają się w świecie cyfrowym, z kim rozmawiają, co je niepokoi, jakie emocje budzą relacje nawiązywane w sieci. Potrzebujemy empatii online – powiedziała Marta Nawrocka.

Konferencja została podzielona na trzy bloki tematyczne, a rozmowy toczyły się wokół cyberprzemocy, ochrony prywatności, zagrożeń płynących z używania sztucznej inteligencji, działań platform internetowych, algorytmów oraz edukacji medialnej dzieci, rodziców i nauczycieli. To ważna i potrzebna przestrzeń do rozmów w trosce o przyszłość pokoleń, ale przede wszystkim teraźniejszość dzieci i młodzieży.

Pędzimy do przodu…

To już nawet nie jest wyścig, konkurencja, czy zawody. To ślepy pęd, bez oglądania się na konsekwencje. Eksperci zapowiadają, że te ostatnie będą bolesne. Czy nadeszła pora, aby zwolnić, a może w ogóle się (nie)zatrzymać? O dobrodziejstwach, jakie niesie z sobą sztuczna inteligencja mówi się wiele, promując i reklamując narzędzia będące jej pokłosiem we wszystkich sferach życia i edukacji - o tym słyszeli już wszyscy. Niestety niezbyt chętnie i otwarcie mówi się o zagrożeniach i o tym, że coraz więcej ludzi w każdym wieku specjalistę i profesjonalistę upatruje w chacie GPT, który stał się lekarzem, psychoterapeutą, psychologiem, konsultantem rodzinnym, nauczycielem, pracownikiem budowlanym, grafikiem, architektem, prawnikiem, artystą i autorem rozmaitych tekstów, czy prac nawet literackich, nie wspominając już o treści postów, czy artykułów itp. Na próżno szukać już plakatów rozmaitych wydarzeń, za których pomysłem, wizerunkiem i wykonaniem stoi człowiek. Jeszcze gdzieś może trafi się jakiś rodzynek, ale generalnie ich liczba jest jak na przysłowiowe lekarstwo, znikoma, a prym wiedzie AI. To nic, że wszystkie wyglądają tak samo, do złudzenia wyznaczają kierunek, mają przecież wspólny i jedyny mianownik, mają jednego ojca i jedną matkę – sztuczny umysł, sztuczną inteligencję.

- Europę czeka wstrząs, na który społeczeństwa nie są gotowe, mówi Rafał Brzoska obserwując i analizując rewolucję AI w różnych sektorach życia. Takiego wstrząsu mamy już przedsmak od jakiegoś czasu, ale korzystanie ze sztucznej inteligencji i zastępowanie jej pracą człowieka to jedno. Drugie dno kryje w sobie cyberprzemoc, bezkarność w sieci, hejt i zatracenie szacunku wobec drugiego człowieka. Królują nienawiść, kłamstwo, zazdrość, pycha, złość i małostkowość, króluje umniejszanie wartości drugiego człowieka, tylko dlatego, że jest inny, dlatego, że osiąga sukces, dlatego, że nie stoi w miejscu, tylko brnie do przodu próbując swoich sił, wykorzystując swój potencjał, talent i pracę, tylko dlatego, że ma swoje zdanie, którym nie obraza nikogo. Platformy społecznościowe tworzą swobodną przestrzeń wypowiedzi – każdej wypowiedzi, nawet takiej, która może zabić słowem drugiego człowieka (przecież nie od dzisiaj wiadomo, że słowa mają moc), nawet takiej, w której prym wiodą wulgaryzmy, ordynarność, obelżywość, obraza, chamstwo i wszystko to, czego podłożem jest niszczenie jednostki. Jeden na drugiego, byleby tylko komuś dopiec, przecież za ekranem monitora ludziom wydaje się, że są niewidoczni, anonimowi, bezkarni i że nic im za to nie grozi. Zatarły się granice, a hejt został postawiony na równi z wolnością słowa, konstruktywną krytyką, prawem do wyrażania własnej opinii, tylko, że zapomniano o tym, że miedzy tymi wszystkimi formami są wyraźne zasady i normy, są też kultura słowa i kultura wypowiedzi, a nade wszystko odbiorcą jest przecież drugi człowiek, który ma uczucia, którego nie znamy dokonując powierzchownej oceny.

Profesor Andrzej Zybertowicz, socjolog, nauczyciel akademicki, gość i prelegent środowej konferencji zwrócił uwagę na to, że co chwilę, zbyt często, bez potrzeby sięgamy po smartfon. Jest przekonany, że cyfrowe technologie uzależniają. - Środowisko cyfrowe jest niebezpieczne, Internet jest niebezpieczny. Często uważa się, ze Internet to wspaniałe źródło wiedzy, źródło nawiązywania kontaktów z innymi ludźmi, ale Internet działa jak potrójna bariera, oddziela od jednego z fundamentów człowieczeństwa, kontaktu z samym sobą, wsłuchiwania się w swoją świadomość, od której możemy dowiedzieć się co jest naszą gwiazdą, za którą powinniśmy podążać – podkreślał Zybertowicz, dodając, że konieczne jest przesunięcie akcentu z treści na formę przekazu, zwrócenie uwagi właśnie na formę, a nie na treść, bo jego zdaniem, to właśnie forma pozbawia nas zdolności krytycznych i skonsultowania się z innym człowiekiem, np. dziecka z rodzicem. Zybertowicz podkreślił konieczność wprowadzenia regulacji i audyt wszystkich aplikacji pod kątem uzależniającym, jako jedną z możliwości zapobiegania temu, co zagraża społeczeństwu, a szczególnie dzieciom.

Gadu gadu zmowa…

Nie nocą, jak brzmi tekst z jednej z polskich piosenek, ale o każdej porze doby, w każdej chwili, bo Internet żyje non stop, wydaje się być nieokiełznany i nieśmiertelny.

Z pewnością każdy z nas w pośredni lub bezpośredni sposób znalazł się w sytuacji noszącej znamiona hejtu i przemocy w Internecie. Czasami wystarczy przeczytać komentarze pod postami, aby dosięgnęła nas fala tego, co w destrukcyjny sposób wpływa na nasze samopoczucie, zdrowie, a w konsekwencji nawet życie. Zapewne wszyscy doświadczyliśmy przynamniej kilku takich zachowań i to na różnych płaszczyznach, w różnych relacjach i sytuacjach. Jednak nie zawsze zareagowaliśmy, co było również przedmiotem rozważań podczas konferencji w pałacu. Bo reagować trzeba! Trzeba, aby zwalczać zło, aby przestrzegać, aby wreszcie edukować i zapobiegać.

Niech za przykład posłużą sytuacje omawiane przez gości środowego spotkania, którymi były osoby publiczne lub pierwsza lepsza sytuacja przywołana z naszego polonijnego podwórka.

Jedna z laureatek pierwszej edycji stypendium co roku przyznawanego przez jedną z rządowych instytucji przeczytała pod swoim pod postem, że fakt przyznania jej stypendiom oznacza tyle, co kuriozum. Jest kuriozalny! I nie byłoby w tym nic niezwykłego, bo przecież to zwykły/niezwykły hejt (jest go tak wiele, że dla niektórych (o zgrozo!) stał się oczywistym zjawiskiem społecznym), a na który nigdy nie powinno nikomu dawać się przyzwolenia, ale ów komentarz napisała jedna z dyrektorek i założycielek polskich szkół w Wielkiej Brytanii, a więc osoba pracująca z dziećmi i młodzieżą polonijną, w tym przypadku więcej, niż tylko jeden dzień w tygodniu. Osoba, która powinna być przykładem, stronić i zwalczać przemoc, tymczasem stała się jej kreatorem w najczystszej postaci. Dała publiczny upust swojej złości, zazdrości, stroniąc od merytorycznej argumentacji, ale polegając jedynie na dezaprobacie, wskazując na dziwactwo i absurdalność zdarzenia. Internet nie zapomina, w Internecie nic nie ginie. Warto dodać, że w pierwszej edycji tego konkursu, aby otrzymać to prestiżowe stypendium należało dostarczyć rekomendacje dokumentujące działalność i pracę, a dodatkowo należało udowodnić i opisać zakres swojej, przynajmniej dziesięcioletniej pracy polonijnej. Uzupełnieniem tego wszystkiego były właśnie listy polecające. Stypendium co roku przyznawane jest na zasadzie konkursu, w którym decyzje o jego przyznaniu podejmują specjalnie ku temu dedykowani eksperci. W przypadku wspominanych rekomendacji było ich aż dziesięć i wszystkie dla laureatki wystawione były przez dyplomatów, ambasadorów, pracowników naukowych, profesorów wyższych uczelni, z którymi laureatka miała zaszczyt współpracować i którzy byli czynnymi obserwatorami jej pracy przez ponad dekadę. Z prawie wszystkimi do dzisiaj pozostaje w kontakcie podtrzymując współpracę przy kolejnych projektach na rzecz Polonii i Polaków za Granicą. Zatem obraza i hejtujący komentarz ze strony pedagoga, nauczyciela odnosił się nie tylko do samej laureatki, ale także uderzał w autorytet osób, którzy napisali rekomendacje, co było podwójnie przykre i trudne do zaakceptowania. To było nie tylko smutne i przerażające, i w żaden sposób niewytłumaczalne, bo przecież nawet jeśli ów osoba, która dopuściła się hejtu podczas wielu wystąpień, wydarzeń podkreślała, że reprezentuje prowincję, to przecież w żaden sposób nie daje to przyzwolenia na obrażanie, sprawianie przykrości innym, czym umniejszanie cudzej wartości, czy pracy. Nie ma argumentu, który usprawiedliwia przemoc. Najprzykrzejsze jednak było to, że autorka komentarza pracuje z dziećmi, prowadzi szkołę i hejt powinien być słowem, zachowaniem, które nie istnieją w jej gestii wypowiedzi i działań. Tak jednak nie jest. Nie jest to również przypadek jedyny i odosobniony, bo ile słucha się i czyta, kiedy zostanie doceniona czyjaś praca i dana osoba otrzyma odznaczenie, medal, odznakę itp. Wówczas pojawiają się eksperci od oceny, którzy wyrażają opinie, czy komuś się należało, czy nie, bo być może powinien taki przywilej otrzymać ktoś inny, bo ten, który go dostał, jest taki, czy siaki, albo sztandarowe określenie „nic nie robi”! Klasycznym przykładem jest mówiąc w skrócie „opcja polityczna”, poparcie dla jednej lub drugiej, nawet nie całej perspektywy, tylko minimalnego wycinka, wydarzenia. To dopiero prawdziwa pożywka, igrzyska, nawet gdy ktoś umieści post na prywatnym profilu, w swoim prywatnym ogródku, korzystając ze swojego kawałka podłogi. Nie dość, że nie wolno, bo może zostać ugodzony niejednym słowem, to jeszcze dowie się o sobie i swoich bliskich, znajomych takich rzeczy, że talentu wyobraźni autorowi-hejterowi pozazdrościłby nie jeden bajkopisarz. Problem w tym, że ta wymyślona zmanipulowana opowiastka później zostaje i niesie się…, tak długo dopóki rykoszetem nie wróci do autora. Czasami wraca, czasami zabija tego, do którego lub na którego była uszyta. Czasami hejter w ogóle zapomina, że gdzieś tam, coś hejtował, a treść jego twórczości dryfuje w sieci tygodniami i latami. Bywa, że i jemu samemu w konsekwencji się nie przysłuży. Krytykuje się i hejtuje za wszystko, za wygląd, za pracę, za dokonania, za organizacje np. wydarzeń, za sukces, za wyjazd na wakacje, za uczestnictwo i zaproszenie np. w wydarzeniu, za brak obecności…. tam, gdzie jest potrzeba, sens i tam, gdzie ich nie ma. Można by mnożyć przykładów takich ocen i zachowań, które szkodzą i różnią, zamiast jednoczyć, które burzą wizerunek całej Polonii, które wystawiają jej świadectwo – niesłuszne zresztą, bo na szczęście hejterzy i Ci, aby nazwać rzecz po imieniu – przemocowcy, bo hejt jest przemocą, pozostają w mniejszości. Słuchając wypowiedzi prelegentów konferencji można by pokusić się, że hejt i cyberprzemoc są zbyt częste, aby uniknąć określenia nagminne.

Czas na zmiany, warto zacząć od siebie…

Najpierw wychowanie, zasada podobna tak, jak w przypadku dwujęzyczności, od małego, od kołyski, na gruncie rodzinnego domu, a potem edukacja… Mówiąc o cyberprzemocy i hejcie warto przytoczyć znaczenie i zakres takich poczynań, którymi jest wszelka przemoc z użyciem urządzeń elektronicznych i Internetu, a więc: mowa nienawiści, poniżacie, kłamstwo, krzywdzenie, manipulowanie, mówienie i pisanie nieprawdy, pisanie i aranżowanie donosów, obraźliwych listów, smsów, podważanie opinii i autorytetu, wymyślacie nieprawdziwych historii i zdarzeń, których celem jest poniżenie i skrzywdzenie, obraźliwe i nienawistne komentarze, ośmieszanie, atakowanie, dyskredytacja, zawiść, zazdrość, niesprawiedliwa ocena, agresja, zniewaga, groźby, nękanie, zniesławienie, scam i wszelkie innego rodzaju wrogie reakcje lub zachowania wobec innych.

Omenaa Mensah, która doświadczała dużo hejtu ze względu na kolor skóry, była krytykowana ze względu na fryzurę, szczupłość, stylizację, pracę, działalność, dzieliła się swoimi przeżyciami mówiąc: „Doświadczałam dyskryminacji i poprzez edukację postanowiłam zmieniać ludzi.

Wszystko rozpoczyna się w domu rodzinnym. Wychowywałam się w domu, gdzie byli tata kardiochirurg, Afrykańczyk, Nigeryjczyk i z drugiej strony mama inżynier architektury, przepiękna mądra kobieta. Dla mnie było naturalne, że świat tak wygląda, że jest różny. Jednak było dla mnie od zawsze dziwnym, że byłam wyśmiewana, wytykana, obrażana i tak do końca nie rozumiałam dlaczego tak się dzieje. Po wielu latach zrozumiałam, że te rzeczy wynosimy z domu. I to na nas, rodzicach ciąży największa odpowiedzialność, w moim odczuciu, żeby zadbać i chronić pokolenie, które dzisiaj mamy, o którym dzisiaj rozmawiamy i któremu dedykujemy dzisiejszą konferencję, bo to są fundamenty naszej przyszłości. To, w jaki sposób będziemy do nich podchodzić, w jaki sposób będziemy im opowiadać o istniejącym świecie, jak będziemy sami w domu się zachowywać i też wytykać złe zachowania, takich wychowamy ludzi. Hejt się bierze głównie z domu”.

Jej zdaniem wielkim szczęściem jest prowadzenie rozmów rodziców z dziećmi na gruncie domu, a podłożem tych konwersacji jest nauczanie o środowisku, w którym wychowują się i żyją dzieci. Wskazywanie na to, co jest w nim dobre, poprawne i złe, bo to znacząco wpłynie np. na zmniejszenie ilości depresji, przemocy i wpłynie na jakość życia młodych ludzi.

- Wszyscy powinniśmy troszeczkę w swoim zachowaniu względem drugiego człowieka coś zmienić, to musi być praca organiczna, praca od podstaw. A miliony ludzi nie rozmawiają ze swoimi dziećmi. Jako państwo, jako obywatele, jako osoby, które maja władzę, bo władza jest po to, żeby wykorzystywać ją mądrze nie możemy być obojętni na to, że ktoś gdzieś zarabia ogromne miliony, a nasze społeczeństwo, a nasze dzieci na tym cierpią. Dorośli mogą przestać być obojętnym na to, że duże platformy decydują o tym, jakie będzie nasze społeczeństwo, bo te pieniądze, które mogłyby trafić na wsparcie psychologiczne, edukacyjne, właśnie tam są. Wielokrotnie z moim mężem byłam ofiarą scamu, w którym podawano nieprawdę, że zostałam pobita, uśmiercona przez mojego męża, że naciągaliśmy innych na jakieś dziwne inwestycje. Hejt doprowadza do samobójstw, śmierci, depresji – podsumowała założycielka Omenaa Foundation.

Alicja Bachleda – Curuś z hejtem spotkała się mając zaledwie czternaście lat. A wszystko za sprawą Pana Tadeusza” i roli Zosi, która powierzył jej Andrzej Wajda. Kultowa rola i niebezpieczeństwo za rogiem stałą się realną kwestią - Od szóstego roku życia, rozpoczynając życie na scenie spotykałam się z zazdrością i zawiścią. Gdy miałam czternaście lat otrzymałam rolę Zosi i tamten czas był także wzrostem rozwoju Internetu. Na forum gadu-gadu spotykała się grupa dziewcząt, które planowały nikczemny czyn na mojej osobie. Nie zdawałam sobie sprawy z powagi tej sytuacji, ale przekonałam się o tym, kiedy na skutek mojej nagłej popularność doświadczyłam np. zjawiska paparazzi, włamań do ogrodu, obserwację mnie i mojego domu z pobliskich drzew – mówiła aktorka. Mimo doznanych krzywd, uważa, że w obecnym świecie jest trudniej młodzieży mierzyć się z cyberprzemocą, bo wszystko w każdej chwili może stać się publiczne.

- Obserwując młodych ludzi dzisiaj i ilość spędzonego czasu w Internecie, sama uczestnicząc w tym, zauważam zmiany w zachowaniu, w humorze, w nastroju, poczucie negatywnego wpływu buszowania w sieci na samopoczucie, na codzienność. Dlatego ważne są rozmowy z dziećmi, obserwacja, zaufanie, otwartość, nawiązanie więzi i poświecenie uwagi – podsumowała Bachleda – Curuś, apelując, że obowiązkiem rodziców jest poświęcanie dzieciom dużo więcej czasu, niż ma to miejsce obecnie, aby budować mocne i wartościowe więzi, które mogą być pomocne w tym, że przykrych zdarzeń będących hejtem lub noszących znamiona hejtu będzie dużo mniej i żywotność tych zdarzeń będzie też krótsza.

Jeżeli prawdą jest, że przeciętnie cztery godzinny dziennie po szkole dzieci spędzają w symbiozie z Internetem fundując sobie nagrodę – chwilową motywację, radość i skupienie poprzez skok dopaminy i nie zdają sobie sprawy z faktu, że jest to złudne uczucie, a korzystanie ze sztucznej inteligencji uwstecznia je na różnych poziomach inteligencji, np. emocjonalnej, poznawczej, to my dorośli powinniśmy głęboko nie tylko zastanowić się nad tym, jak zastąpić smartfon inną atrakcją, jak dopaminę zastąpić serotoniną, odpowiedzialną za stabilność nastoju, spokój wewnętrzy, poczucie bezpieczeństwa, równowagę i długotrwałe zadowolenie, ale przede wszystkim pracować nad limitem dostępności i bezrefleksyjności sięgania po telefon, czy tablet, aby eliminować zagrożenia, które są, rozkwitają i mają się dobrze. Mechaniczne, automatyczne korzystanie z telefonu jest szkodliwe i staje się nałogiem, takim samym, jak każdy inny, nad których świadomością pochylamy się społecznie. Być może szokiem okaże się propozycja specjalistów, aby do drugiego roku życia dziecko w ogóle nie korzystało z telefonu, później przez długi czas tylko przez dwadzieścia minut dziennie, a w konsekwencji do 17. roku życia tylko dwie godziny dziennie. Czy jest to możliwe? Czy rodzice spróbują podjąć wyzwanie wprowadzania cyfrowej higieny? To tylko jedno z kół ratunkowych, aby wychować szczęśliwe społeczeństwo, społeczeństwo, które potrafi funkcjonować bez podłączenia do „prądu”, społeczeństwo, które potrafi konstruktywnie myśleć, analizować, podejmować wyzwania i realizować zadania. Ludzi, którzy będą odpowiedzialni za siebie i innych, którzy nie będą poranieni hejtem, którego konsekwencje i dziedzictwo często zostają na całe życie. Wreszcie ludzi, którzy wiedzą, rozumieją i doceniają fakt, że poza siecią też jest i przede wszystkim jest prawdzie życie.